Pjesëmarrja e të rinjëve në politikë dhe vendimmarrje është një proces kyç për zhvillimin dhe ndryshimin e atmosferës politike, duke sjellur energji të re, reforma të vërteta dhe mundësi për ti bërë të rinjtë agjentë të ndryshimit në komunitetet e tyre. Ndërkohë që në teori, flitet vazhdimisht për kyçjen e të rinjëve në proceset politike, praktika ka dëshmuar të kundërtën në Maqedoninë e Veriut. Me ardhjen e zgjedhjeve lokale, më shumë se asnjëherë, nga partitë politike vihet re tendenca për të sjellur frymë të re dhe rifreskim të kuadrove partiake. Pikërisht pushteti lokal është hapësira e vetme politike që domosdo detyron politikanët tanë të jenë afër qytetarëve, dhe pikërisht këtu vijnë në shprehje të rinjtë, jo si partner real por më shumë si strategji për të pretenduar se zëri i rinisë po dëgjohet dhe se ata janë ardhmëria e këtij vendi.
Në anën tjetër statistikat rrëfejnë realitetin e hidhur. Çdo vit që lëmë pas mban në vete ulje konsistente të interesimit nga të rinjtë jo vetëm për tu aktivizuar në politikë, por edhe për të shfrytëzuar të drejten e tyre të shenjtë të votës. Të rinjë që nuk interesohen për proceset zgjedhore që shpesh ngjasojnë si identike nga cikli në cikël pavarësisht se vitet kalojnë, dhe fusha që mbetet e dominuar nga brezat e vjetër dhe politikanët që vetëm ndërrojnë karriket nëpër partitë politike. Njëherazi, shifrat tregojnë për shumë pak ose asnjë kandidat të brezave më të ri.
Ndërkohë që pushteti lokal është më i afërti me qytetarët, ai që duhet të plotëson kushtet bazë, që shpeshherë mungojnë në vendin tonë, rinia përsëri nuk tregon vullnet të madh as për të kuptuar peshën që mban pjesëmarrja tyre në vendimmarrjen lokale. Kjo gjendje alarmante nuk rrëfen për vetëdije të ulur të rinisë, siç na thuhet nga gjeneratat para nesh. Kjo gjendje flet më shumë për sistemin e ç’rrënjosur nga realiteti i qytetarëve. Të rinjtë janë koshientë për rrethanat në të cilat jetojnë, por akoma më tepër, janë të dëshpëruar kur shohin mënyrën e funksionimit të çdo institucioni që nuk arrin të plotëson kompetencat e detyrimet e veta. Rinia është dëshpëruar nga interesimi i rremë i partive politike që shfrytzojnë të rinjtë si pankarta marketingu për programet e tyre zgjedhore me premtimin se një ditë do të ofrojmë një vend pune për ty. Rinia është lodhur nga kapaciteti i tyre i madh por që kalbet në heshtje pasi meritokracia për të cilën flitet në çdo tubim elektoral nuk ka zënë vend asnjëherë për ata që morrën diplomat me meritë por që nuk kontribuan në parti. Integrimi dhe aktivizmi rinor patjetër që janë më se të rëndësishme për të qenë një vend i përparuar por që historia jonë politike ndër vite ngeli e pandryshuar. Është në dorën e rinisë ta bëjnë ndryshimin. Nevojiten reforma të thella por të realta, rotacion i plotë nga ajo që jemi mësuar të përjetojmë. Fytyra të reja në kolltuqet e pushtetit, që mbajnë premtime dhe nuk u kthejnë shpinën qytetarëve. Veshë që dëgjojnë me vëmendje nevojat e çdo individi pa dallim, mëngë që përvishen për të realizuar çdo detyrim ndaj qytetarit. Të rinjë që nuk frikësohen për të kërkuar atë që u takon, të vetëdijshëm për rëndësinë dhe fuqinë që mban zëri i tyre. Rini që nuk i futet politikës për të vazhduar traditën e politikanëve që kanë rrjepur nga gjepat e qytetarëve të thjeshtë, përkundrazi, rini që punon fuqishëm për të zbërthyer dhe zhdukur hierarkinë e hajnisë dhe korrupsionit. Na janë larguar mjaftueshëm kuadro në perëndim për një të ardhme më të mire, që sot do përbënin mjekët më të përgaditur që do shëronin familjarët e tyre, urbanistët më të mirë që do mundësonin planifikimin e duhur për jetesë, mësues të vlerësuar si duhet për të dhënë hapat e parë për çdo gjeneratë që vjen. Fatkeqësisht kemi humbur shumë, nga mosfunksionimi i institucioneve, nga mosmarrja e përgjegjësisë kur duhet, nga korrupsioni e egocentrizmi. Për të fituar sadopak, nevojitet më shumë se kurrë, një pikë interesi pa kompromis i rinisë. Rinia duhet të luaj një rol të rëndësishëm në vendimmarrje por si realizohet një gjë e tillë kur nuk të jepen predispozitat nga ata që në letër e përkrahin si iniciativë por në realitet shohin vetëm interesat personale. Andaj nevojitet një mobilizim më i gjërë nga të rinjtë nëse pretendojmë për reforma të vërteta. Duke nisur nga edukimi politik, leximi dhe kuptimi i programeve zgjedhore që asnjëherë nuk i vlerësojmë dhe shpesh nuk na ofrohen, kërkim i llogaridhënjes dhe transparencës institucionale nga ata që janë përgjegjës. Shpesh ndjehet një lloj pesimizmi jo vetëm nga të rinjtë por nga secili qytetarë që ka qenë prezent për të parë mënyrën e funksionimit të shtetit tonë si në pushtet lokal ashtu në atë qëndror. Është e frikshme të jetohet në një shtet ku kriminaliteti konceptohet si diçka normale dhe drejtësia vazhdon të mbetet e pakapshme. Është akoma më e frikshme të shohësh njerëz të mësuar me këtë frymë e ideologji që kanë hequr dorë nga pritshmëritë dhe përmirësimi, nga të ri e të reja që nuk duan as të merren me politikë nga frika se do t’u mveshen epitete të fëlliqura si pasojë e politikbërjes së atyre që qenë e mbetën para nesh.
Pavarësisht çdo gjëje, kjo situatë fatkeqe, e krijuar nga rrjedha e politikës që pasuroi kontot e atyre që kanë luajtur me fatin e qytetarëve, duhet mbi të gjitha të jetë mësim për ne. Jo më kot “të shënuarit histori” ekziston si koncept. Ka ardhur koha që premtimet e fushatave që janë bërë ndër dekada, të bëhen realitet me iniciativë të rinisë. Të përmirësohet baza e edukimit akademik, arsimi, të rregullohet infrastruktura e të hapet qielli që s’frymon më nga ndërtimet pa leje dhe pa kontrollë e ti jepet një fije dritë kulturës që mban gjallë një popull. Të rinjët duhet mbështetur, inkurajuar, dëgjuar dhe respektuar, për të gjallëruar vullnetin dhe dëshirën për punë e përkushtim pa marrë asgjë në këmbim. Për të krijuar një energji, pasion dhe kulturë të re tek mentaliteti politik monoton që ka prodhuar me bollëk pasiguri e që e kemi të ndjellur në nënvetëdijen tonë. Rrugëtimi për të ndryshuar një realitet të tillë duket gati se i pamundur, por e vërteta është që të vështirën e kemi shum jashtë zonës tonë të komfortit. Besoj furrishëm e me bindje se ku ka dëshirë ka ndryshim, zëri i rinisë duhet dëgjuar dhe shoqërisë sonë i ka ardhur koha të çlirohet nga prangat që e kanë mbajtur të mbyllur e të heshtur për një kohë të gjatë tashmë. Vetëm në këtë mënyrë arrihet demokracia e pastër, ajo që sot pretendojmë ta kemi. Rinia nuk është dekor për periudha fushatash elektorale, ajo ka kapacitetin, të drejtën dhe forcën për të ndryshuar kahjen politike për të mirë një herë e përgjithmonë.
Lisa Alili – gazetare
Ky shkrim është në kuadër të projektit “Zëri i heronjëve të ri nga Kumanova” i përkrahur nga Ministria për politika sociale, demografi dhe rini
Политичката реалност денес и учеството на младите во локалната политика и донесувањето одлуки
Учеството на младите во политиката и процесите на донесување одлуки претставува клучен процес за развој и промена на политичката атмосфера, носејќи нова енергија, вистински реформи и можности младите да станат агенти на промени во своите заедници. Иако во теорија постојано се зборува за вклучување на младите во политичките процеси, практиката во Северна Македонија го покажува спротивното. Со доаѓањето на локалните избори, повеќе од кога било, кај политичките партии се забележува тенденција за внесување „нова свежина“ и подмладување на партиските кадри. Токму локалната власт е единствениот политички простор кој нужно ги принудува политичарите да бидат поблиску до граѓаните, и токму тука младите доаѓаат до израз — не како реални партнери, туку повеќе како стратегија за создавање впечаток дека гласот на младите се слуша и дека тие се иднината на државата.
Од друга страна, статистиките ја откриваат горчливата реалност. Секоја година што изминува бележи континуиран пад на интересот кај младите не само за политички ангажман, туку и за користење на нивното основно и свето право на глас. Млади кои не покажуваат интерес за изборните процеси што честопати изгледаат идентични од еден изборен циклус до друг, и покрај тоа што годините минуваат, додека политичката сцена останува доминирана од постарите генерации и од политичари кои само ги менуваат позициите во рамки на партиите. Во исто време, бројките покажуваат многу мал или никаков број кандидати од помладите генерации.
Иако локалната власт е најблиска до граѓаните и треба да ги обезбеди основните услови, кои честопати недостасуваат во нашата држава, младите повторно не покажуваат значителна волја да ја разберат тежината на нивното учество во локалното донесување одлуки. Оваа алармантна состојба не сведочи за ниска свест кај младите, како што често се тврди од постарите генерации, туку повеќе зборува за систем кој е отуѓен од реалноста на граѓаните. Младите се свесни за условите во кои живеат, но уште повеќе се разочарани кога го гледаат начинот на функционирање на институциите кои не успеваат да ги исполнат своите надлежности и обврски. Младината е разочарана од лажниот интерес на политичките партии кои ги користат младите како маркетиншки алатки во изборните кампањи, со ветување дека „еден ден ќе ти обезбедиме работно место“. Таа е уморна од големиот капацитет што го поседува, но кој тивко пропаѓа, бидејќи меритократијата за која се зборува на секој изборен митинг никогаш не заживеала за оние кои дипломирале со заслуги, но не биле партиски активни.
Интеграцијата и младинскиот активизам се несомнено исклучително важни за напредокот на државата, но нашата политичка историја со години останува непроменета. Промената е во рацете на младите. Потребни се длабоки, но реални реформи и целосна ротација од моделите на кои сме навикнати. Потребни се нови лица во фотелјите на власта, кои ги исполнуваат своите ветувања и не им го вртат грбот на граѓаните. Потребни се уши што внимателно ќе ги слушаат потребите на секој поединец без разлика, и ракави што ќе се засучат за да се исполнат сите обврски кон граѓаните. Млади кои не се плашат да го побараат она што им припаѓа, свесни за важноста и силата на својот глас. Млади кои не влегуваат во политиката за да ја продолжат традицијата на политичари што ги ограбувале обичните граѓани, туку млади кои посветено работат на разоткривање и искоренување на хиерархијата на кражбата и корупцијата.
Доволен број кадри заминаа на Запад во потрага по подобра иднина — луѓе кои денес ќе беа најподготвените лекари што ќе ги лекуваа своите семејства, најдобрите урбанисти кои ќе овозможеа соодветно планирање на животниот простор, и наставници кои заслужено ќе беа вреднувани за да ги водат првите чекори на новите генерации. За жал, изгубивме многу поради нефункционирањето на институциите, недостигот на одговорност, корупцијата и егоцентризмот.
За да се добие барем нешто, денес повеќе од кога било е потребна непоколеблива заинтересираност на младите. Тие мора да имаат значајна улога во донесувањето одлуки, но како тоа да се реализира кога не се создаваат предуслови од оние кои на хартија ја поддржуваат младината, а во реалноста ги следат само личните интереси? Затоа е потребна поширока мобилизација на младите ако навистина се стремиме кон вистински реформи — почнувајќи од политичката едукација, читањето и разбирањето на изборните програми кои ретко ги анализираме, па сè до барање отчетност и институционална транспарентност од одговорните.
Често се чувствува песимизам не само кај младите, туку и кај секој граѓанин кој бил сведок на функционирањето на државата — и на локално и на централно ниво. Загрижувачки е да се живее во држава каде криминалот се смета за нормалност, а правдата останува недостижна. Уште пострашно е да се видат млади луѓе кои се откажале од очекувањата и од желбата за подобрување, плашејќи се да се занимаваат со политика поради валканите етикети што им се лепат како последица на политиката на оние што биле пред нив.
И покрај сè, оваа несреќна состојба, создадена од политички процеси кои ги збогатиле оние што си поигрувале со судбината на граѓаните, треба да ни биде лекција. Не залудно постои поимот „испишување историја“. Дојде време ветувањата давани со децении да станат реалност преку иницијативата на младите: да се подобри академското образование, да се унапреди образовниот систем, да се среди инфраструктурата и да се ослободи просторот задушен од дивоградби без контрола, како и да ѝ се даде поддршка на културата што го одржува еден народ жив.
Младите треба да бидат поддржани, охрабрени, слушнати и почитувани, за да се разбуди волјата и желбата за работа и посветеност без очекување нешто за возврат. Само така може да се создаде нова енергија, страст и култура во политичкиот менталитет кој со години произведува несигурност. Патот до промена на ваквата реалност изгледа речиси невозможен, но вистината е дека најтешкото е надвор од нашата зона на комфор. Цврсто верувам дека таму каде што има желба, има и промена. Гласот на младите мора да се слушне, а нашето општество конечно да се ослободи од оковите што долго време го држеле тивко и затворено. Само на овој начин може да се постигне вистинска демократија — онаа за која денес тврдиме дека ја имаме. Младината не е декор за изборни кампањи; таа има капацитет, право и сила трајно да го промени политичкиот правец на државата кон подобро.
Лиса Алили – новинар
Овој труд е во рамките на проектот “Гласот на младите херои од Куманово“ финансиран од страна на Министерството за социјални политики, демографија и млади .
